Foto’s op sociale media sites .. erfgoed?
Gastredacteur: Shomara Roosblad
Tegenwoordig zijn we bijna allemaal aanwezig op sociale media sites. Of kennen we wel iemand die er gebruik van maakt. Het is dus echt ‘iets’ van deze tijd. Maar heb je jezelf wel eens afgevraagd wat er met de content gebeurd? Kunnen we bijvoorbeeld content van een aantal jaar geleden nu terug vinden? Of kunnen we over bijvoorbeeld vijf jaar materiaal dat we nu online zetten nog achterhalen?
Foto’s op sociale media sites geven een goed beeld van de huidige maatschappij. Met de vraag of foto’s van sociale media sites, die een belangrijke plaats is de ontwikkeling van de huidige samenleving nemen, bewaard worden in mijn achterhoofd heb ik hier de afgelopen zes maanden onderzoek naar gedaan.
Het Internet, virtuele gemeenschappen, sociale media sites en het gebruik van foto’s op sociale media sites hebben de laatste jaren een grote ontwikkeling doorgemaakt en zullen naar verwachting de komende tijd blijven doorontwikkelen. Dit heeft z’n weergave in het beeldmateriaal op sociale media sites. De rol die deze ontwikkeling in onze samenleving speelt (en hoe deze samenleving opereert) komt overeen met de rol die musea hebben rondom het bewaren en tonen van deze samenlevingen. Ondanks het feit dat veel instellingen lid van sociale media sites, doen zij nog (te) weinig met het materiaal dat op deze daar sites aanwezig is.
In mijn onderzoek heb ik me bezig gehouden met foto’s van sociale media sites. Dit heb ik gedaan, omdat beeld al sinds de oudheid een voorganger of vervanger is van woord. Beeld staat als ‘symbool van de herinnering’. Beeld wordt sneller overgebracht dan tekst door eigenschappen als kijklust, communicatiesnelheid, overtuigingskracht en emotionele indringendheid. Kwaliteit, techniek, commentaar ten behoeve van de foto en de aanwezige beschrijving worden gezien als een meerwaarde in vergelijking met anagloog materiaal. Daarnaast vervullen foto’s op sociale media sites ook concrete functies, zo zijn sociale media sites een podium voor jonge fotografen.
Musea willen veranderende culturen weergeven, maar er is weinig van onze huidige periode vastgelegd, terwijl foto’s van sociale media sites generatiebepalend zijn en de (technische) ontwikkeling van deze periode weergeven. Het lijkt dus van belang om daar iets van te bewaren.
Het is, mijn inziens, belangrijk dat niet alleen de foto bewaard blijft, maar ook de context waarin deze geplaatst is. De beste manier om dit materiaal te verzamelen lijkt mij een combinatie van gebruikers zelf foto’s te laten uploaden en instellingen op het web te laten kijken wat er aanwezig is om gebruikers hierover te benaderen.
Voor een aantal instellingen is het relevant om de taak van het verzamelen van foto’s van sociale media sites op zich te nemen. Archieven en musea kunnen vanuit hun verzamelgebied interessant zijn, maar ook een wetenschappelijke verzameling kan met dit materiaal tot stand komen. Ook bedrijven die personen zoeken en alumniverenigingen moeten niet vergeten worden. Daarnaast valt deze ‘collectie’ ook goed te linken buiten de deuren van instellingen.
Instellingen die met foto’s van sociale media sites willen werken krijgen te maken met privacy kwesties. Veel instellingen huiveren hiervoor, maar eigenlijk is dit bij sociale media sites niet anders dan bij ander beeldmateriaal.
Sommige mensen stellen twijfels bij het verzamelen van dit nieuwe erfgoed, omdat zij bang zijn dat er op internet alleen maar ‘troep’ staat. Ook Andrew Keen maakte kritische kanttekeningen bij de ontwikkeling van het internet en de user generated content. Toch gelooft ook hij in het positieve van de ontwikkelingen op internet. Als hij het kan, vraag ik me af….waar wachten erfgoedinstellingen nog op?
De volledige scriptie is hier te downloaden en reactie zijn uiteraard zeer welkom.
Erfgoednieuws !
Theo Meereboer
Simone Stoltz
Jeroen IJntema
Blair Kneppers
gastredacteur
David van Zeggeren
Vandaag verscheen op IPflash een artikel over het Gemeentearchief Rotterdam dat foto’s verzamelt van de Grand Départ van Tour de France 2010 op Flickr.
“Een van de taken van het gemeentearchief is het vastleggen van het heden voor toekomstige generaties. Daarom werft het archief ook ‘recent’ beeldmateriaal. Vorige week maakte het archief bekend dat het gaat experimenteren met verwerving via Flickr.”
Dit lijkt nou precies te zijn waar jij naar toe wil. Dit lijkt me een mooie bevestiging van jouw uitgangspunten, Shomara.
http://www.flickr.com/groups/tourdefrancerotterdam
Euh, en wat worden we nu verondersteld te doen als erfgoedinstelling? Facebook in zijn geheel bewaren, onderzoeken en ontsluiten? Kan ik ergens subsidies krijgen om “op het web te kijken wat er aanwezig is en gebruikers hierover te benaderen”? Alvast goed om weten dat privacy daarbij blijkbaar niet zo’n groot probleem is. Met alle respect, maar als je met dit soort “onderzoek” een diploma kunt krijgen, dan stel ik mij toch ernstige vragen…
In tegenstelling tot de bovenstaande heer Tijl ben ik van mening dat dit een zeer goed onderzoek is. Het getuigt van een scherp oog naar de ontwikkelingen in de samenleving. Vele instituten, zoals erfgoed instellingen, maar ook bijvoorbeeld journalistiek en zelfs de overheid, liepen de afgelopen jaren altijd een aantal stappen achter op de ontwikkelingen op het web. Daarom is het juist goed om te kijken wat de ontwikkelingen in het veld zijn om daar als erfgoed instelling op te reageren. Om een compleet stappenplan voor erfgoed instellingen uit te schrijven om te kijken hoe zij met deze trend moeten omgaan is duidelijk niet het doel van dit onderzoek geweest. En daarnaast is het ook aan de instellingen zelf om hier zo creatief mogelijk mee om te gaan. Mevrouw Roosblad heeft louter en alleen een trend in de samenleving vastgesteld (foto’s op sociale media sites, en niet de hele website). Persoonlijk waardeer ik een onderzoek waar men kijkt naar ontwikkelingen in de samenleving die nog in de kinderschoenen staan, meer dan de tientallen onderzoeken die over een aantal jaar worden afgesloten met de conclusie dat we onze kansen gemist hebben, of dat we te laat hebben gereageerd.
Gelukkig leidt niet iedereen aan koudwatervrees, blijkt de bovenstaande reactie van Simone Stoltz. Daarnaast vindt men ook in het onderzoek, als men de tijd neemt om het te lezen, enkele voorbeelden van instellingen die wel op de trend reageren en de mogelijkheden zien.
@Tijl: eind vorig jaar was ik bij de SIMIN najaarsdag, die voor de gelegenheid plaatsvond in het nieuwe gebouw van de RCE in Amersfoort. Thema was ‘digital born’ en er werd gesproken over de noodzaak van het conserveren van dit nieuwbakken digitale erfgoed en de wijze waarop dit zou kunnen gebeuren. Het Rotterdams gemeentearchief vertelde daar dat ze een methodiek en bijbehorende capaciteit hadden ontwikkeld om websites (ik meen 100-200 websites per jaar) te archiveren en zo te bewaren voor het nageslacht.
Websites die werden ondersteund door een database (zoals vrijwel alle sociale media sites) konden ze nog niet archiveren. Dit was een antwoord op mijn vraag daaromtrent. Kortom, alles wat een beetje web 2.0 is, waaronder ook foto’s op Flickr, Facebook, Hyves, Picasa, Mobypicture, Twitpic, Panoramio, etc. etc. vallen daar niet onder. Terwijl deze sociale mediasites / -toepassingen in dwarsdoorsnedes toch een beeld van de tijd, van (sub)culturen en persoonlijke verzamelingen (i.h.k.v. democratisering van het curatorschap) geven.
Wat we daar nu mee moeten doen? Beleid ontwikkelen en methodiek, maar eerst eens de de gehele erfgoedsector doordrongen laten worden van dit fenomeen (en niet alleen de enkele voorlopers). En nadenken hoe we dit beleid kunnen uitvoeren zonder meteen aan subsidiëring te denken.
Hoewel ook ik de complete scriptie nog niet gelezen heb, ben ik van mening dat Shomara Roosblad een goeie poging heeft ondernomen om dit fenomeen te benoemen, in kaart te brengen en een eerste aanzet te geven tot het maken van beleid daarop. Tijdens haar onderzoek heeft ze mij geinterviewd en we hebben daar tamelijk indringend over doorgesproken.
Vergelijk haar scriptie met de perceptie op het gebied van foto’s op sociale media sites van veel gelouterde erfgoedprofessionals en ik denk dat je milder zult zijn in je oordeel.
Mijn vraag aan jou is dus: wat zou je zelf willen voorstellen t.a.v. dit onderwerp? Welk beleid denk je dat we nodig hebben? waar zou je willen beginnen en op welke manier? Hoe selecteer je, welke criteria zou jij aanleggen? Of zou je juist niets willen doen, dus bij voorbaat progressief ontzamelen?
Heel kort antwoord, want ik zit momenteel in het buitenland. Ik vind de onderzoeksvragen zeer interessant en relevant voor (veel) erfgoedinstellingen. Alleen vond ik, na het lezen van de thesis, dat er nergens een wetenschappelijk gefundeerd antwoord kwam op deze vragen, laat staan dat er “een aanzet voor beleid” zou worden gegeven. De tekst is eerder een amalgaam van losse bedenkingen en vreemde gedachtenkronkels, gecombineerd met fragmenten uit interviews. Ik bleef dus helemaal op mijn honger zitten, hoewel het onderwerp mij bijzonder interesseert (en nee, Serginho, ik heb zeker geen koudwatervrees). Mijn kritische reactie betrof dus enkel de inhoudelijke uitwerking van het thema, en niet het thema zelf. Wellicht vindt Serginho het voldoende dat in een thesis “een maatschappelijke trend wordt vastgesteld”, maar mij lijkt dat toch wat weinig ambitieus. En dat de tekst ook nog eens overvloedig gelardeerd werd met storende taalfouten, maakte mijn oordeel er ook al niet echt positiever op…
Wat een leuk en interessant bericht, Simone! Ik las vandaag het volgende bericht in het Magazine L’officiel:
” Kunstplatform Trouw De Verdieping in Amsterdam organiseert maandelijks een avond waarop kunstenaars hun favoriete YouTube filmpjes laten zien. Ze noemen deze avond: Rijksacademie Beamclub. Van Japanse vechtfilmpjes tot Southpark, anything goes, zolang het maar inspirerend is. Zelf omschrijven ze deze avond als ‘zomergasten voor de YouTube-generatie’. Iedereen is welkom: buren, studenten, vaste gasten, kunstenaars en jij.”
Ook hier speelt YouTube weer een belangrijke rol.